Kleuters regisseren je dag.
15/01/2011 - Sarah Vankersschaever - De Standaard

Jo en Gert Jochems spelen vanavond in première 'Watou'. Een jeugdvoorstelling over een 'kleine jongen met een groot ik'. 'Een kind is het concreetste wat er bestaat.'

Kinderen. Ze geven je een reden om te blijven en een reden om te gaan. De broers Jo en Gert Jochems hebben in het cultuurcentrum Berchem de repetitiedag van zich afgewassen. Ze blijven nog even in het rode pluche zitten om na te praten: over de negen jaar waarin ze de lakens van een twijfelaar deelden, over gewonnen en gemiste Cultuurprijzen, over hun nieuwe jeugdtheatervoorstelling Watou. En over het vaderschap. Maar niet langer dan een uur, want dan moet Jo 'de kleine' ophalen van school.

Kinderen. Het zijn stuurloze meters energie, lilliputters in een sprookjeswereld zonder tijd. 'Ze zijn onze wegwijzers.'

Twee broers op scène, dat is toch vragen om ruzie?

Gert: 'Juist niet: bij Jo kan ik gewoon zeggen wat ik denk. Het komt minder snel tot een conflict.'

Jo: 'Ook thuis was er zelden ruzie. We schelen negen jaar en zijn nooit elkaars concurrent geweest op vlak van speelgoed of andere zaken. Gert was overal net uitgegroeid op het moment dat ik in aanmerking kwam.'

Gert: 'We hebben ook negen jaar in vrede hetzelfde bed gedeeld, tot ik naar de universiteit ging. Dáár werd er al eens ruzie gemaakt, onder de lakens: want toen ik begon te revolteren, zat Jo net in de fase dat hij onze ouders verdedigde.'

Jo: 'En toch voelde het als een afscheid toen het bed plots leeg bleef.'

Hoe zit het met jaloezie? Jo won in 2007 de Cultuurprijs, terwijl Gert al langer bezig is met theater...

Gert: 'Toen dacht ik inderdaad wel: "wow, da's straf".'

Jo: 'Pas op, ik heb die prijs altijd gerelativeerd. Ik ben dat seizoen toevallig opgevallen met een aantal projecten. Zoiets is niet alleen je eigen verdienste. Je bent opgevallen doordat je boeiende mensen bent tegengekomen en doordat je kansen hebt gekregen.'

Gert: 'Ik was natuurlijk blij voor mijn broer, maar ik kan niet ontkennen dat ik even dacht: "nou... die had ik ook wel gewild...". Dat heb je toch altijd als er een prijs wordt uitgereikt? Die stiekeme wens "Stel dat ik het ben...".'

Cees Nooteboom doet daar zeer gelaten over: 'Als je oud genoeg wordt, win je ze uiteindelijk allemaal', zei hij toen hij dit jaar de Gouden Uil won.

Gert (lacht): 'Ik doe m'n best. Maar ik ga er niet op wachten.'

Hoe reageerden jullie ouders toen ze merkten dat hun kroost na studies Germaanse richting theater evolueerde?

Gert: 'Onze zus was er al mee bezig en aangezien we uit een open nest komen, zijn daar weinig woorden over gevallen.'

Jo: 'Hoewel ons moeke ongerust was over de werkzekerheid - maar dat is nu eenmaal een voorwaarde om moeder te zijn, denk ik dan. Vaste contracten voor acteurs bestaan al lang niet meer, tenzij misschien bij het NTGent.'

Gert: 'Contracten van bepaalde duur, leven van project naar project met soms een paar maanden stilte tussendoor: dat legt wel een zekere druk, zeker als je een gezin hebt met drie kinderen. Vooral de papiermolen word je op de duur beu, al is het veel verbeterd sinds men min of meer doorheeft hoe het nu zit met het kunstenaarsstatuut.'

Kun je op veel begrip rekenen van vrienden of vreemden?

Gert (lacht): 'Mensen vragen altijd: en wa doede gij dan overdag?'

Jo: 'Of: Kunde gij daarvan leven?'

(lachen)

Gert: 'Mensen kunnen zich het acteursbestaan moeilijk inbeelden. Voor hen blijft het beperkt tot wat ze 's avonds op een podium zien.'

Hoe kritisch zijn jullie kinderen ondertussen?

Gert: 'Kritisch genoeg! Ik herinner me de voorstelling Konijnenballet, net als Watou geregisseerd door Noël Fischer. Mijn oudste zoon had net de leeftijd van de doelgroep en zou naar de première komen. Na de voorstelling loop ik trots op 'm toe met open armen. Zegt hij botweg "saai". (lacht) Mijn wereld stortte even in.'

'Watou' gaat onder meer over die mondigheid van de kleuters.

Gert: 'Er wordt soms over geklaagd, maar ik zie dat niet als een probleem. Bij pubers wel, bij kleuters niet. Vroeger werden ze bij wijze van spreken in een kakstoel gezet, vandaag geven we hun echt wel de kans om zelf keuzes te maken. We houden meer rekening met hun mening, denk maar aan initiatieven als het Kinderparlement. Kleuters zijn niet mondiger geworden, onze omgang met kleuters is veranderd.'

Jo: 'Kleuters zijn regisseurs geworden: ze regisseren je dag.'

Gert: 'Als ze opstaan, vragen ze "En? Wat gaan we doen?" Waarmee ze willen zeggen: "En? Wat heb je voorbereid? Wat heb je mij te bieden?"'

Jo: 'Ze begrijpen nog niet dat vaders ook werken en dat er ook zoiets bestaat als het verstrijken van de tijd. Op een bepaald moment moeten ze stoppen met spelen en gaan slapen. En dan voelen ze dat ze niet altijd alles kunnen doen wat ze willen.'

Gert: 'Maar dat laatste geldt evengoed voor ouders. Dat is wel even wennen in het begin.'

Jo: 'Watou gaat ook over al die emoties die je als kind of als ouder voelt: verwachting, teleurstelling, frustratie. Opgroeien doet pijn, ook voor ouders, omdat het leven vaak tegen grenzen opbotst. Ook al weet je dat die nodig zijn.'

Het Paleis organiseert voortaan elk jaar een Kinderkunstendag. Moet er binnen het jeugdtheater dan nog ergens voor gestreden worden?

Jo: 'Toch wel, we werken met een belachelijk klein budget en daar moet echt niet veel meer aan geknibbeld worden. Dat signaal moet je nu geven en niet wanneer het te laat is. '

Gert: 'Ik denk trouwens dat dit signaal er nu al nipt op tijd is gekomen: met de besparingen van de stad Antwerpen en de Vlaamse Gemeenschap hoor ik het jongste jaar veel mensen in de sector klagen.'

Het is er dus niet beter op geworden?

Gert: 'Ik heb de indruk dat de goede tijd voorbij is. De makers van dertig jaar geleden konden vlot doorgroeien, maar de jonge makers die zich nu engageren, hebben meer moeite om een plek te vinden. Dat geldt niet alleen voor het jeugdtheater.'

Jo: 'Elke sector heeft zijn zwakke plekken. In het jeugdtheater zijn er bijvoorbeeld nog steeds weinig dansvoorstellingen voor kinderen.'

Gert: 'Ook allochtone acteurs zijn zeldzaam in het jeugdtheater. Maar ik heb er vertrouwen in dat zoiets gewoon tijd nodig heeft. Kijk maar naar stand-up comedy.'

Jo: 'Hoewel een duwtje onontbeerlijk is. In Bronks begeleidde ik vorig seizoen een productie met allochtone jongeren. Er zijn er daar toch een paar van naar het Rits getrokken. Het vergt gewoon meer energie, omdat je hen de weg moet tonen. Zelf vinden ze die niet zo gemakkelijk.'

Hoe zit het met Vlaams jeugdtheater in Wallonië? Kan kunst de brug slaan?

Jo: 'In elk geval niet het jeugdtheater: we spelen meer in Frankrijk, Nederland en Duitsland dan in Wallonië. Onze uitkoopsommen zijn in verhouding met hun producties veel hoger, wat het moeilijk maakt om daar een plek te veroveren.'

Gert: 'Ergens is het ook logisch: als je je cultuurdepartement uit elkaar trekt, krijg je op dat vlak in hoge mate twee gescheiden werelden.'

Jo: 'In Nederland merk je dan weer dat men door de drastische besparingen ervoor kiest om de eigen acteurs te beschermen. Wat ik begrijp. Maar zonder coproductie wordt het voor een Vlaams gezelschap dan wel zeer moeilijk om er nog een uitgebreide tournee te spelen.'

Waar ligt de verdienste van het theater, voor jullie persoonlijk?

Gert: 'Door theater te maken leer je met je eigen onzekerheid omgaan.'

(Jo knikt)

En van het vaderschap?

Jo: 'Een kind kan je met een smak terug op de grond zetten. Als ik even het noorden kwijt ben, is het een soort wegwijzer. Omdat ik een kind als het concreetste ervaar wat er in het leven bestaat.'

Gert: 'Als vader neem je een andere plaats in het leven in en je krijgt een zeker gewicht. Het moment waarop je beseft wat je allemaal op het spel zet wanneer je risico's neemt, denk je wel twee keer na. Je kinderen neem je ten alle tijde voor waarheid aan en daarom zijn ze ook zo essentieel in je besluitvorming. Dus als mijn zoon "saai" zegt tegen een van mijn voorstellingen, dan geloof ik niet langer dat ik de Oscars zal winnen voor die productie.'

Jo (grinnikt): 'Nodig hem maar uit voor Watou.'