Boefen met (en smullen van) Don Giovanni
Laika speelt 'Opera Buffa' in cc Zwaneberg
04/2015 - Floor Deckx - Suiker

Klassiekers van onder het stof halen en in een hedendaags theaterjasje steken: het is al jaren het handelsmerk van Laika. De Antwerpse groep rond Peter De Bie en Jo Roets omschrijft zichzelf graag als 'Theater der zinnen'. Dat zinnelijke mag u letterlijk nemen, want in 'Opera buffa' staat een chocoladen hoofd centraal. Het is het edele hoofd van Don Giovanni, en op het einde smelt het. Als u denkt dat we hiermee de clou verraden hebben: wat er vóór die smeltscène allemaal op het podium gebeurt, heeft u gegarandeerd nog nooit meegemaakt. Culinair theater met een flinke scheut rock-'n-roll-euh, opera- gedreven door verleiding en zinnelijkheid: de titel van deze voorstelling klinkt niet toevallig als 'boefen'.

"Die titel hebben we inderdaad bewust gekozen", lacht regisseur Jo Roets wanneer we hem spreken in een sfeervolle brasserie in de schaduw van de Bourla. "Het is een bewerking van de opera 'Don Giovanni', maar dan wel een die volledig draait rond eten. Vandaar dus 'Opera buffa', met die expliciete verwijzing naar het minder elegante werkwoord 'boefen'.
- Waar komt die culinaire insteek vandaan?
De kiem werd enkele jaren geleden gelegd, toen Guy Coolen, directeur van Operadagen Rotterdam en Muziektheater Transparant, ons vroeg om de eindscène van de bekende Mozartopera te herwerken. Don Giovanni wordt op het einde geïnviteerd op een diner door de Commendatore. Die eetscène hebben we in Rotterdam geënsceneerd rond een metafoor die mijn collega-regisseur Peter De Bie bedacht had: chocolade. Don Giovanni is een vrouwenverleider die verstrikt raakt in zijn amoureuze avontuurtjes. Uiteindelijk wordt hij daarvoor afgestraft en moet hij naar de hel. Die hellegang wilden we theatraal verbeelden met chocolade. Daarin komt alles samen: de verleiding van het verbodene, de zoete smaak van wraak, maar ook het smelten voor iemand op wie je verliefd bent. Daarom vervangen we Don Giovanni op het einde door een chocoladen versie van zijn hoofd, die vervolgens smelt in de handen van zijn minnaressen. Later zijn we verder beginnen denken vanuit die culinaire metafoor, en is de voorstelling geworden wat ze nu is: een culinaire theaterbelevenis. 'Opera buffa' is een coproductie met Muziektheater Transparant, componist Jan Van Outryve heeft het muzikaal materiaal bewerkt.
- Jullie hebben dus vanaf de eindscène 'teruggewerkt' naar het begin?
Ja, het culinaire aspect moest meer zijn dan een gimmick. Daarom hebben we het verhaal herschreven. zonder daarbij de originele tekst geweld aan te doen. Alleen stoppen wij de vrouwen van Don Giovanni veel minder in de slachtofferrol. In onze versie zijn ze iets minder onschuldig.
- Muziek is altijd een belangrijke component geweest in jullie voorstellingen, maar ook het klassieke teksttheater zit in het DNA van Laika verankerd. In opera komen die twee samen.
Dat klopt, we hebben al vaak klassiekers geënsceneerd: 'Cyrano de Bergerac', 'Othello', 'de Karamazovs'... 'Don Giovanni' past helemaal in dat rijtje.
- Die hang naar de literaire klassiekers, is dat een persoonlijke fascinatie?
Zeker, ik ben een grote fan van het klassieke tekstmateriaal. Dat vak doceer ik ook aan de Toneelacademie Maastricht. Ik heb het altijd fijn gevonden om kruispunten te zoeken tussen dat ingewikkelde, literaire tekstmateriaal en thema's die jongeren boeien. Als je dát punt van overeenkomst te pakken hebt, heb je ook de essentie van een stuk te pakken. En dan merk je dat je een klassieker als 'Othello' of 'Cyrano' met vijftien, maar evengoed met drie acteurs kunt spelen. De essentiële relaties spelen zich tussen een handjevol personages af. Dat het ook goedkoper is om maar met drie acteurs te werken, is natuurlijk mooi meegenomen. (lacht)
- Weet je nog wanneer die fascinatie voor klassiekers bij jou is ontstaan?
Het is begonnen met 'Cyrano de Bergerac'. Het viel me op dat dat stuk altijd op een heel klassieke manier werd opgevoerd. Terwijl het thema zo actueel is: het schoonheidsideaal, de complexen over ons uiterlijk die we aangepraat krijgen. Ik kreeg goesting om het stof van dat literair werk af te blazen. Temeer omdat dat thema bij uitstek jongeren aanspreekt. Als ik nu zie hoe mijn puberzoon bezig is met zijn uiterlijk... Over díé worstelingen gaat 'Cyrano'.
- Wat blindt jou met de personages die je uitkiest?
De underdogpositie: daar hou ik van in een personage. Dat je met iemand meeleeft en denkt: man, zég dan toch gewoon dit of dat! Ik had dat heel erg met Cyrano. Onlangs las ik een boek over de zoon van Napoleon, en daar voelde ik het ook weer bij. Je zal toch maar de zoon zijn van zó een man...

Acteur wordt chef-kok
- In 'Opera buffa' staat eten centraal, maar Laika is al langer dan vandaag bezig met culinair theater. De eerste voorstelling in dat genre, 'PEEP&EAT', dateert zelfs -en sta ons toe om jouw kompaan Peter De Bie hier te citeren- "uit de tijd dat gember nog een exclusief ingrediënt was dat je in geen enkele supermarkt vond."

Peter is het brein achter al onze culinaire voorstellingen. Je kunt inderdaad wel zeggen dat hij daarin pionierswerk verricht heeft. Nog altijd reageren veel programmatoren verbaasd wanneer we vertellen dat er voor onze voorstelling een keuken aanwezig moet zijn - soms zelfs speciaal gebouwd moet worden. Ook de acteurs die we vragen voor onze culinaire stukken, zetten grote ogen op wanneer ze horen dat ze naast het spelen ook moeten koken én het publiek bedienen. Voor sommigen is dat zelfs een reden om af te haken. Want we verwachten dat iedereen zijn steentje bijdraagt in de keuken. Dat schept een verbondenheid, die we zeer belangrijk vinden. Het sociale aspect van eten fascineert ons. Samen eten is zo belangrijk. Daarom staan we er bij Laika ook op om elke middag met de hele groep samen te eten.
- Die sociale betrokkenheid komt ook prominent terug in jullie werking. Laika betrekt een gebouw in Borgerhout en gaat vaak de dialoog aan met de buurt.
We huizen nu samen met De Roovers, Muziektheater Transparant en KunstZ in Matterhorn, een pand dat we van de stad in erfpacht kregen en volledig zelf gerenoveerd hebben. Vier keer per jaar nodigen we buurtscholen uit en zetten we een theaterpoject op met kinderen. Toegegeven, in Borgerhout krijg je niet altijd het makkelijkste publiek voor je neus. Maar je ziet wel heel mooie dingen ontstaan, en dat geeft enorm veel voldoening.
- Je vermeldde daarstraks dat je in Nederland lesgeeft. Zie je verschillen met de Vlaamse theaterwereld?
Ik denk dat in Nederland de worsteling om publiek te trekken nog veel groter is dan bij ons. De zalen mikken er alleen nog op de grote producties, musicals en zo meer. Let er maar eens op in de Nederlandse steden: het is er zoeken naar een affiche voor een theaterstuk. Gelukkig is het hier in Vlaanderen zo erg nog niet. En laten we hopen dat dat zo blijft.


Recensies