Een hoofdrol om voor te smelten
11/02/2012 - Geert Van Der Speeten - De Standaard

Peter De Bie serveert Don Giovanni in niet zo dagelijkse theaterkost.

Theaterkok Peter De Bie bedenkt al vijftien jaar de wonderlijkste culinaire voorstellingen, waarbij het publiek mee aan tafel schuift. In Opera Buffa combineert hij Mozart met chocolade.

Toen het theatergezelschap Laika nog Blauw Vier heette, reisde het decor bij wijze van spreken met de acteurs mee. Om Opera Buffa te verhuizen, parkeert een kloeke truck met oplegger voor het cultuurcentrum. Voor deze voorstelling die 'verrassende gerechten uit Don Giovanni's keuken' serveert, is een podium voor de muzikanten nodig, een loopbrug voor de zangers, een goed uitgeruste keuken, plus stoelen en tafels waaraan tweehonderd toeschouwers kunnen aanschuiven.

Het zintuiglijke repertoire van Laika is populair. Het leverde al uitgelezen kost voor laagdrempelige festivals, van de Zomer van Antwerpen tot Humorologie. Nogal wat Franse en Zwitserse steden zijn tuk op een langdurige residentie van deze ongewone compagnie. Voor Opera buffa staan cultuurhuizen in Le Havre en Calais op de lijst van de coproducenten.

Peter De Bie, die samen met Jo Roets de artistieke leiding van Laika voert, is de uitvinder van het culinaire theater. Dat is niet zomaar gezellig tafelen, en intussen ter verstrooiing naar een voorstelling kijken. Voor de toeschouwers is het een onderdompeling in een bijzondere wereld, waarin spelen en koken naadloos in elkaar overgaan.

Peepshow, concert, kermis, cinema en nu ook opera: de producties van Peter De Bie namen al de meest verrassende vormen aan. Zo vielen in het culinair concert Patatboemde muzikanten van Flat Earth Society in hun felrode kostuums niet te onderscheiden van de koks. Het snijden van groenten of het kloppen van de vinaigrette: hun acties versmolten. Patatboem, met een compositie van Peter Vermeersch, borduurde verder op het idee dat er opvallende gelijkenissen bestaan tussen een keuken in volle actie en een stomend concert.

Eten op maat

Peter De Bie heeft er altijd van gehouden om eten te ensceneren. Het begon met recepties en gelegenheidsfeestjes, waarvoor hij met Vincent Goedemé verrassende combinaties en presentaties verzon.

'Ik was altijd al gebeten door theater en dans', zegt hij. 'Maar het is via de omweg van het sociaal-educatief werk dat ik bij het jeugdtheater belandde. Het koken dook pas op ter gelegenheid van het afscheidsfeest voor mijn burgerdienst. In de Filmfabriek, een oude melkerij, had ik een speciale setting uitgebouwd. Op de tafels had ik plastic gelegd en daarin tuinkers gezaaid. Zo kreeg je eetbare tafellakens.'

'Eten verzinnen op maat, op een zo inventief mogelijke manier, werd vanaf dat moment een passie. Toen Guy Cassiers in het Ro Theater werkte, verzorgden wij alle premièrefeesten. Meestal met een bijzonder thema. Bij de start van het Van Dyckjaar in Antwerpen zouden we zelfs voor tweeduizend man koken.'

Een uitnodiging voor de eerste echte voorstelling kwam er van het Huis aan de Werf in Utrecht. De Bie: 'Ik dacht: waarom niet? Het is ver van huis en als niet lukt, zal niemand het te weten komen.'

PEEP&EAT(1998) werd een instantsucces en staat na veertien jaar nog altijd op het repertoire. De voorstelling speelt zich af in een tent, met centraal een ronddraaiende keuken waarin de koks de maaltijd bereiden. Acteurs nemen het woord vanuit een nepkoelkast. Het publiek kijkt toe door kieren en spleten en krijgt de gerechten door deurtjes aangereikt. De presentatie - onder meer in nierbekkens en injectiespuiten - is wonderlijk. Een een blauw gekleurde zalm speelt de hoofdrol.

Gember

Eten, proeven en je daar samen over verwonderen, zo zegt De Bie, roept een andere manier van communiceren op bij een publiek. 'Het contact is rechtstreeks, zoals bij theater. Maar het spreekt daarnaast een zintuiglijkheid aan die verder gaat dan kijken en luisteren. Bij Laika zien we deze voorstellingen ook altijd als een groepsreis. We zullen nooit iemand uit het publiek lichten, om die dan te kijk te zetten. Het gaat om een ervaring die je als groep deelt.'

Om een zo groot mogelijk publiek te bereiken, wordt de kostprijs van de ingrediënten zo laag mogelijk gehouden. Maar in vijftien jaar tijd is er best wel wat veranderd in onze eetmentaliteit, zegt De Bie. De kookprogramma's op tv, van grote en kleine chefs, hebben een echte kookrage veroorzaakt. 'Driesterrenkoks zijn echte rocksterren geworden. En het publiek is geletterd. In PEEP&EAT serveerden we verse gember, wat in 1998 alleen in speciaalzaken te krijgen was. Nu vind je in elke supermarkt een breed assortiment verse kruiden.'

Eten is ook op topniveau een happening geworden, vol intense ervaringen. Kijk naar de chocolat shooter van chocolatier Dominique Persoone, of de pralines die hij maakt met de vreemdste smaken. De Bie: 'In PEEP&EAT konden we verrassen met sausen in spuiten, of drankjes in proefbuizen. Sinds de moleculaire keuken kom je die dingen overal tegen. Een restaurant zoals The Fat Duck van Heston Blumenthal biedt een experience voor alle zintuigen. Het moleculaire koken heeft ook de precisie en de technische kennis doen toenemen.'

Zelf zou hij niet aarden in een restaurantkeuken, zegt hij. 'Ik heb grote bewondering voor hoe ze zoiets elke avond weer klaarspelen met dertig man. Maar ik ben meer een teamspeler. Bovendien zou ik het interieur van het restaurant elke week verbouwen. Ook de neiging om iets speciaals te doen op een bord is er altijd geweest. Koken is voor mij altijd onderdeel van een totaalproject.'

De culinaire voorstellingen van Laika kunnen alleen slagen in een context van vertrouwen. Pas dan stapt het publiek gretig mee in een parcours van experiment en ontdekking. Peter De Bie: 'Bij Undeuxdouce zijn we daar ver in gegaan. De installatie was eerst gepresenteerd in Petit Bar Erotik en had iets zwoels. Het publiek ging op een mat liggen en kreeg van alles aangereikt, zoals een gekarameliseerde scampi of een Manneken Pis dat een cocktail plaste. Hoe maf ook: omdat het er op een of andere manier aantrekkelijk uitzag, werkte het.'

Rock'-n-roll

In de nieuwe voorstelling Opera Buffa, een samenwerking van Laika en Transparant, peuzelt het publiek elke avond Don Giovanni op. Althans zijn hoofd, in een chocoladeversie. Mozarts grote versierder, liederlijk en gehaat, behoudt ook zijn verleidelijkheid. Als ultieme wapen schakelt hij daarvoor chocolade in.

De setting is die van een restaurant, waarin Don Giovanni de chef met een hoog rock-'n-rollgehalte mag spelen. Zijn vrouwen maken deel uit van het zaalpersoneel, de amoureuze scènes spelen zich af achter de klapdeurtjes van de keuken.

Peter De Bie: 'Het idee is ontstaan toen we voor de Rotterdamse Operadagen meewerkten aan een stadsparcours. Don Giovanni's beroemde sterfscène vertaalden we toen als het chocoladen hoofd dat wegsmelt. Waarom doen we niet de hele opera?, dachten we.'

'Dus hebben we het libretto herschreven. De muziek is bewerkt voor hammondorgel, elektrische bas en viool. Het spel wordt door Jo Roets geregisseerd. De ingrediënten en wat er op tafel komt, bepaal ik grotendeels op basis van de inspiratie van het moment en de praktische haalbaarheid. Een voorstelling mag bijvoorbeeld niet stilvallen met de bediening. Ze zit mee in de flow. Anders heb je tien man zaalpersoneel nodig.'

'Opera is niet echt mijn ding. Hoe klein je een enscenering ook probeert te houden, opera blijft altijd groot. Maar ook hier blijven we trouw aan de idealen van Laika: iets toegankelijk maken voor een groot publiek, zonder betutteling en zonder het oorspronkelijke verhaal geweld aan te doen.'

'Opera Buffa' gaat in première tijdens het Krokusfestival in CC Hasselt op 17 en 18 februari en speelt nadien in Brugge, Turnhout, Bornem, Antwerpen en het buitenland.

'Cucinema' is van 5 tot 15 april te zien in De Roma, Antwerpen en gaat volgend seizoen op tournee.

Recensies