Half misdaad, half straf
08/03/2014 - Wouter Hillaert - De Standaard

Waarom was deze klassieker uit 1866 weer een klassieker? Veel ligt aan de ongrijpbare hoofdfiguur uit Misdaad en straf, de onfortuinlijke Raskolnikov. Hij combineert het persoonlijkheidsprofiel van gevaarlijke adolescenten à la Breivik met een plotse zorg voor noodlijdende onbekenden, zoals moeder en dochter Marmeladov. Raskolnikov lijdt aan zijn gespletenheid.
Maar naast een uitzonderlijke psychologische roman is Misdaad en straf ook vooral een filosofische krachttoer. Mag je slechte mensen doden, zoals Raskolnikov met de bijl de zure pandjesvrouw Aljona Ivanovna afslacht? Dostojevski confronteert een übermensch-filosofie met diepe inzichten over moraal en menselijkheid. Misdaad en straf is zoveel meer dan een verhaal.
Toch hebben regisseurs Jo Roets en Greet Vissers het boek vooral op zijn vertelling uitgebeend. In hun bewerking vloeit alles voort uit Raskolnikovs moordpartij. Rillend ligt Benny Ceuppens na die oerscène op de naakte vloer, als een vis op het droge. Rond hem verschijnen en verdwijnen zijn angsten als levende spoken. Psychologie is psychose geworden, in plaats van filosofie. Het voelt een beetje als een misdaad, hoe van Dostojevski’s narratieve skelet veel levend vlees is weggehakt.
Theater maken van romans is onherroepelijk kiezen. Een opvallende keuze viel op de broeierige sfeer van de grootstad. Onder vele scènes ruist als een nerveuze soundscape het verkeer van de dagelijkse omgang. Daartegenover kiezen de scènes die we zien voor de stilstand: de status quo van een ondergrondse gemeenschap die moet vechten voor elke cent.
Straf aan deze Misdaad en straf is vooral de bonte acteursgroep waarmee Laika en kunstZ die negentiende-eeuwse stedelijkheid naar vandaag vertalen: Nederlandstalige professionals aan de ene kant, anderstalige nieuwkomers aan de andere kant. Beide kanten lossen zich op in één natuurlijke melange met ook Russisch en Afro-Engels. Of hoe een boek over versplinterde individualiteit een theatervoorstelling wordt over een meerstemmige stedelijke gemeenschap. Misdaad en straf voelt nog wat statisch, maar is bij de tijd. Daarom schreef Dostojevski net een klassieker.

Recensies
09/04/2014
e-tcetera.be
08/03/2014
De Standaard
07/03/2014
Gazet Van Antwerpen