De eenzaamheid van de leraar.
01/09/2010 - Sarah Vankersschaever - De Standaard

ANTWERPEN. Vier leerkrachten evalueren samen jeugdtheatervoorstelling.

De jeugdtheatervoorstelling Het gevecht van De Vocht vindt plaats in een klaslokaal en vertelt over de verstoorde relatie tussen een leerkracht en zijn leerlingen. We gingen met vier kritische leerkrachten naar de avant-première kijken.

We hebben even getwijfeld of het wel een goed idee was, een horde leerkrachten meenemen naar een theatervoorstelling die zich in een klaslokaal afspeelt. U begrijpt: leerkrachten die op de schoolbank belanden en weer even leerling worden, dat zou wel eens vreemde stofwisseling in de hersenen teweeg kunnen brengen. Maar leerling of leerkracht, kritisch blijven ze. En ondeugend.

In Het gevecht van De Vocht brengt acteur Gert Jochems een monoloog over een leerkracht Duits die zich niet langer thuisvoelt in de school waar hij al een leven lang lesgeeft. Een student pleegde zelfmoord en de klas legt de verantwoordelijkheid bij de stugge De Vocht, die als een dictator waakt over de discipline in zijn klas. De leerlingen verklaren daarop in een brief de oorlog aan hun leraar en weigeren nog mee te werken.

Twee van onze leerkrachten, Mario Boulez, leerkracht niet-confessionele zedenleer in Gent, en Jozef Vankersschaever, leerkracht godsdienst en Latijn in Assebroek, voelen zich in hun nopjes in hun rol als opstandige leerling. Al is dat niet helemaal de bedoeling: het publiek op de schoolbanken voelt snel de dreiging die uitgaat van het verhaal en wordt stil. Els Dene, lerares in Antwerpen, en Christine Baute, leerkracht economie in Eeklo, hebben het snel door.

'Aan de manier waarop De Vocht het klaslokaal binnenkomt, voel je hoe hij gezag afdwingt', zegt Christine Baute. 'Hij is van plan de situatie met strenge hand aan te pakken.' 'Al is dat toch een ietwat verouderde voorstelling van de machtsverhouding leerkracht-leerling in het stuk', vindt Mario Boulez. 'De Vocht gaat niet in dialoog met zijn klas. In een gezonde situatie heb je meteen een kringgesprek over die oorlogsverklaring en zorg je dat je op gelijke hoogte staat met je groep. Opstandige leerlingen praten niet met een dictator.'

De brief van de studenten is volgens Els Dene een punt waar je niet toe mag komen. 'Als leerkracht moet je je klas aanvoelen en doorgaans heb je snel door wanneer er zich een probleem voordoet. Dan is het een kwestie van zo snel en zo open mogelijk met elkaar te praten.'

Acteur Gert Jochems knikt. 'De Vocht is een man die niet bij de tijd is: hij geeft les zoals hij al een leven lang lesgeeft. Hij evolueert niet en negeert het probleem dat in de klas broedt. Zo verliest hij de controle over zichzelf, over zijn leerlingen en er ontstaat een machtsspel tussen beide partijen. En daar gaat het mij als theatermens om, omdat het iets is wat ook buiten het onderwijs plaatsvindt. Zijn grootste probleem is een universeel probleem: eenzaamheid.'

'Een goed leraar voelt zich nooit eenzaam', vindt Jozef Vankersschaever. 'Die communiceert met de leerlingen en haalt energie uit de lessen.'

Zelfdoding

De aanleiding van het conflict in Het gevecht van De Vocht is de zelfdoding van een klasgenoot, die diep ontgoocheld was omdat hij door het vak Duits zijn jaar moest dubbelen. 'De leerlingen wijzen de leerkracht aan als schuldige maar daar zitten ze toch fout', vindt Mario Boulez. 'In een artikel uit het lerarentijdschrift Klasse las ik dat er elke week een leerling uit het leven stapt, wat angstaanjagend veel is. Maar de oorzaak ligt nooit alleen bij een slecht cijfer, er zijn meestal andere oorzaken zoals relaties of gezinsproblemen die mee de doorslag kunnen geven.'

Dat neemt niet weg dat een leerkracht zich moet kunnen verontschuldigen. 'Ik heb me ooit verontschuldigd tegenover leerlingen omdat ik een situatie in de klas verkeerd had ingeschat. Als je je menselijk durft opstellen, verdien je respect', zegt Boulez.

Els Dene wijst op het belang van een goed leerkrachtenkorps bij het overlijden van een leerling. 'In zo'n situaties heb je als jonge leerkracht een ervaren team rond je nodig.' Mario Boulez knikt. 'In de lerarenopleiding leer je niet echt hoe je een klas moet managen of met een groep jongeren moet omgaan, dat leer je pas door voor een klas te staan. En dat is niet altijd even eenvoudig.' Met enthousiasme kom je al een heel eind, vindt Jozef Vankersschaever. 'Maar enthousiasme is niet altijd genoeg', zegt Mario Boulez.

Acteur Gert Jochems herinnert zich toen hij zelf nog in het onderwijs stond en - het toeval wil - Duits gaf. 'Ik was jong en gedreven, maar bijna even oud als de leerlingen. Als beginnend leerkracht is het moeilijk om dat evenwicht te behouden: je moet streng zijn en het moet toch gezellig blijven. In Het gevecht van De Vocht is de oude De Vocht blijven steken in zijn rol als autoriteit. Lesgeven is uiteindelijk een beetje theater spelen.' Niet zo, vindt Christine Baute. 'Als leerkracht moet je niet in en uit een rol stappen. Je moet steeds jezelf zijn want leerlingen hebben het door als je niet oprecht bent.' De andere leerkrachten knikken. Ze hebben de oorzaak gevonden van het gevecht van De Vocht.

Recensies
27/09/2010
Gazet Van Antwerpen
01/09/2010
De Standaard