Caleidoscopisch theater met mensen, poppen, dingen, projecties
Laika en Froe Froe maken samen een meesterlijke Meester en Margarita
12/2018 - Tuur Devens - De Wereld van het Poppenspel

De mix van mensentheater en theater der dingen kan mooi en indrukwekkend theater opleveren. Dat bewijzen de Vlaamse theaters Laika en FroeFroe. Poppen groeien uit tot personages van vlees en bloed die op hun beurt kunnen zweven in een levende stad. Een gelaagd verhaal dat caleidoscopisch in beeld gezet wordt, met als resultaat een helder spannend gaaf totaaltheater.

Toen ik het (cult)boek De Meester en Margarita van de Russische schrijver Michail Boelgakov herlas, vroeg ik mij af hoe Laika en FroeFroe dat alles op de scène zouden kunnen zetten. De dikke roman uit de jaren dertig schetst een scherp beeld van de stalinistische periode in Moskou met alle gevolgen van dien voor schrijvers, artiesten en burgers in het algemeen. Satan in de figuur van de zwarte magiër Woland zet met zijn knecht en kater de stad op stelten. Dat is een verhaallijn, een ander verhaal gaat over de liefde tussen een schrijver en Margarita. Zij noemt hem de meester, vanwege zijn literaire en amoureuze kwaliteiten. De schrijver schrijft aan een roman, over Pontius Pilatus en Jesua; dat boek-in-een-boek is het derde verhaal. En de drie lijnen kruisen elkaar heel vaak. Er gebeurt heel veel, met de meester die in een inrichting belandt, en met Margarita die een satanisch feest moet leiden.Het is een zeer uitgesponnen en absurd vileine roman met veel personages en nevenintriges, onderhuidse kritiek op het systeem en de nieuwe bourgeoisie, vol corrupte ambtenaren, sjoemelende directeurs, opportunistische artiesten en ander gespuis. Het verhaal wervelt in stijl, en in de groteske beschrijvingen van al die kleurrijke personages die zich burlesk in dwaze situaties storten.

Satan in de moderne stad

De satanische krachten, de bovennatuurlijke gebeurtenissen, dat alles heeft het boek gemeen met de Faust van Goethe. Die Faust heeft Froe Froe een paar jaar geleden op de scène gezet.

Met Laika had FroeFroe al vaker samengewerkt, met schitterende resultaten. Denken we maar aan Kleine Sofie of aan het heerlijke vertel- en eetfestijn Pentamerone van een paar jaar geleden. Ook nu weten de makers woord en beeld, theater van 'mensen' en theater der 'dingen' symbiotisch met elkaar te vermengen. Live muziek is een stevig bindmiddel.

“Er was eens een stad”. In woord en vooral in hoekige kubistische beelden krijgen we de complexiteit van de stad voorgeschoteld, de stad met de vele camera's, de soldaten op straat, met allerlei verkliksystemen, met steeds groter wordende controle-instrumenten. Ook de mens van nu is niet echt vrij, zeker de mens die zich niet houdt aan de oppervlakkige mainstream van hier en nu. ‘Wie hier woont past zich aan, wie dat niet doet is tegen ons'. Laika en FroeFroe actualiseren de roman en maken er tevens een universeel verhaal van over de mens, over liefde, over goed en kwaad, over lafheid en moed, met de stad als hoofdpersonage.

Je ziet in het hele stuk hoe personages gemanipuleerd worden, hoe maquettes, poppen en spelers ook letterlijk bespeeld en gebruikt worden, hoe feiten en nieuwsbeelden aangepast worden, hoe fake news gemaakt en geloofd wordt. Maar er is ook protest. “We moeten meer dan ooit schrijven wat de mensen niet willen horen.” “We moeten niet laf zijn, we moeten niet denken dat er alleen goed kan zijn.” En “Wat hebben we aan het goede als het kwade niet bestaat?” De verschillen tussen gek en niet-gek zijn, tussen goed en kwaad vervagen.

Organische magie

In een miniatuurruimte komen kleine poppen samen, personages die wat later als mensen hun dialogen verderzetten. In lange jassen en met laarzen laveren ze tussen de videobeelden en de uitvergrote projecties van de maquettes De Satanfiguur blijft een levensgrote pop, en zijn stem is de zwaar vervormde stem van actrice/manipulatrice Annelore Stubbe. Zoals de poppenspelers van FroeFroe ook 'echt' spelen (dat deden ze al altijd), zo moeten de spelers van Laika ook poppen en machientjes bedienen. Af en toe ging er in de voorstelling die ik meemaakte technisch iets mis, maar dat kon de pret niet drukken. Je verbeelding is al zo geprikkeld dat je die beelden zelf invult.

Meestal gaan techniek en puur spel organisch in elkaar op in een bijzondere mengeling van belichting en projectie.

In de hectische complexiteit van de stadsbeelden, van allerlei rare, magische en toverachtige gebeurtenissen weten Laika en FroeFroe de verhaallijnen helder te houden en kun je anderhalf uur lang goed volgen en heerlijk genieten van een brok beeldend theater.

Waarom komt deze productie niet naar Nederland? Dat schreef ik ook al over Gitte van FroeFroe. Ook de noorderburen hebben recht op dit 'goed theater', toch?

Laika & FroeFroe, De meester en Margarita (14+), gezien op 25/10 in De Muze, Heusden-Zolder (B).